Rejestr ciąż – jakie dane są przekazywane do Systemu Informacji Medycznej

3 czerwca 2022 r., Minister Zdrowia podpisał rozporządzenie, które rozszerza zakres danych medycznych zbieranych przez personel medyczny, które będą przekazywane do Systemu Informacji Medycznej (SIM). Zgodnie z rozporządzeniem, personel medyczny ma obowiązek zbierać i przekazywać do SIM informacje o ciąży pacjenta, co budzi spore wątpliwości odnośnie do zgodności z Konstytucją RP, RODO, a także celowości przetwarzania takich danych. W związku z tym postanowiłam w jednym artykule zebrać najważniejsze informacje związane z tym, co w opinii publicznej funkcjonuje jako „rejestr ciąż”.

Czym jest SIM?

SIM to zgodnie z ustawą z 2011 r., która powołała go do życia, system teleinformatyczny, w którym mają być gromadzone informacje dotyczące udzielonych, udzielanych i planowanych świadczeń opieki zdrowotnej, czyli ogromna baza danych zawierająca informacje o wszystkich świadczeniach zdrowotnych. Jest on prowadzony w celu rozliczania świadczeń finansowanych ze środków publicznych, prowadzenia polityki zdrowotnej oraz zwiększania dostępności i podnoszenia jakości świadczeń zdrowotnych.

Co do zasady do systemu ma mieć dostęp NFZ – w celu rozliczenia świadczeń – oraz personel medyczny. Zgodnie z założeniem dane z systemu mają być przekazywane innym usługodawcom (podmiotom leczniczym, indywidualnym lekarzom itp.) na tych samych zasadach, na których obecnie odbywa się obieg dokumentacji medycznej i wymiana informacji o pacjentach między placówkami – w zakresie niezbędnym do zapewnienia ciągłości udzielanych świadczeń.

Konkretny zakres informacji, jakie mają być zbierane i przekazywane do SIM przez personel medyczny regulują rozporządzenia Ministra Zdrowia – pierwsze z nich weszło w życie w czerwcu 2020 r.

W nowym, wzbudzającym kontrowersje rozporządzeniu, które Minister Zdrowia podpisał 3 czerwca 2022 r., został rozszerzony zakres zbieranych danych o:

• Kod diagnozy psychologicznej, według słownika opracowanego przez NFZ;
• Informacje o alergiach pacjenta;
• Informacje o wyrobach medycznych zaimplantowanych u pacjenta;
• Informacje o potwierdzonym wyniku grupy krwi pacjenta;
• Informacje o ciąży pacjentki.

W założeniu system SIM jak najbardziej ma sens – możliwość uzyskania szybkiego dostępu do informacji o konkretnym pacjencie, jego alergiach, grupie krwi, czy nawet ciąży jest ważna, w sytuacjach nagłych, gdy konieczne jest szybkie podjęcie działań, a brak jest możliwości uzyskania informacji od nieprzytomnego pacjenta. Uzasadnione, w mojej ocenie, kontrowersje wzbudza fakt zbierania informacji o ciążach obywatelek w kontekście niedawnego, pozaustawowego zaostrzenia prawa aborcyjnego i spadku zaufania do organów ścigania.

Czy prokuratura ma dostęp do danych zgromadzonych w SIM?

Tak. Zgodnie z założeniami, dostęp ten jest udzielany na tych samych zasadach co dostęp do dokumentacji medycznej pacjentów – na wniosek prokuratora, w związku z prowadzonym postępowaniem. Oznacza to, że – przynajmniej zgodnie z założeniami – najpierw prokurator wszczyna konkretne postępowanie, a dopiero później występuje o przekazanie danych z SIM, a nie na odwrót.

Czy w związku z wprowadzeniem rejestru, każde poronienie będzie automatycznie badanie przez prokuraturę?

Prokuratura, w świetle obowiązujących przepisów, nie otrzymała ciągłego dostępu do SIM, nie dostała również uprawnień do przeglądania SIM w celu „poszukiwania” ewentualnych przestępstw. Organy ścigania nie będą też automatycznie informowane o tym, że dana pacjentka straciła ciążę. W związku z tym w mojej ocenie prokuratura nadal nie będzie miała możliwości sprawdzania każdego poronienia pod kątem jego legalności.

Czy kobieta może być pociągnięta do odpowiedzialności karnej za nielegalne usunięcie ciąży?

Nie. W tym aspekcie nic się jak na razie nie zmieniło i zgodnie z obowiązującymi przepisami, kobieta która usunie ciąże nie podlega odpowiedzialności karnej nawet jeśli do usunięcia ciąży doszło nielegalnie. Do odpowiedzialności karnej może być natomiast pociągnięta osoba, która wykonała u ciężarnej aborcję lub pomogła jej w samodzielnym usunięciu ciąży – np. dostarczając środki farmakologiczne.

Czy lekarz ma obowiązek informowania organów ścigania o nielegalnym usunięciu ciąży, o którym się dowiedział lub które podejrzewa u swojej pacjentki?

Nie. Tutaj również sytuacja nie uległa zmianie. Art. 240 kodeksu karnego wymienia przestępstwa, w przypadku których brak ich zgłoszenia przez osobę, która będzie posiada informacje o ich popełnieniu, stanowi przestępstwo. Wśród wymienionych w przywołanym artykule czynów nie zostały uwzględnione przestępstwa dotyczące nielegalnego usunięcia ciąży. Dlatego w tym zakresie lekarza obowiązuje tajemnica lekarska, z której może zostać zwolniony jedynie przez sąd i to w określonych przypadkach.

Masz pytania, na które nie znalazłeś/znalazłaś odpowiedzi w artykule? Napisz do nas!

Podstawa prawna:

Ustawa o systemie informacji w ochronie zdrowia

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 26 czerwca 2020 r., w sprawie szczegółowego zakresu danych zdarzenia medycznego przetwarzanego w systemie informacji oraz sposobu i terminów przekazywania tych danych do Systemu Informacji Medycznej

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 3 czerwca 2022 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu danych zdarzenia medycznego przetwarzanego w systemie informacji oraz sposobu i terminów przekazywania tych danych do Systemu Informacji Medycznej

Kodeks karny

Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty

To nie jest porada prawna, opinia prawna ani wiążąca wykładnia prawa. Artykuł został napisany w oparciu o stan prawny obowiązujący na dzień 10 czerwca 2022 r. – jeśli czytasz go później, miej na uwadze, że stan prawny mógł ulec zmianie.