Szczepienia w pytaniach i odpowiedziach

W związku z obecną sytuacją pandemiczną i powszechnymi szczepieniami przeciwko COVID-19 postanowiłam odpowiedzieć na najczęściej pojawiające się pytania dotyczące szczepień. Jeśli jakaś kwestia nadal jest niejasna, lub nie została przeze mnie poruszona w artykule, zapraszam do kontaktu.

Czy szczepionki są bezpieczne?

Szczepionki tak jak każdy produkt leczniczy podlegają regulacjom prawa farmaceutycznego, a w przypadku szczepionek przeciwko COVID-19, które zostały dopuszczone do obrotu na terenie UE prawa międzynarodowego. Standardy – polskie i unijne – są zasadniczo zbieżne. Oznacza to, że niezależnie od tego, czy szczepionka została dopuszczona na podstawie polskiej czy unijnej procedury, przeszła taką samą drogę, jak leki dostępne w aptece, obejmującą etap przedkliniczny, trzy etapy badań klinicznych i procedurę dopuszczenia do obrotu, w czasie której dokumentacja z przeprowadzonych badań jest dokładnie analizowana przez ekspertów.

Ponadto, już po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu jest prowadzony również czwarty etap badań klinicznych, który polega na kontrolowaniu, jakie są wieloletnie efekty jego stosowania oraz czy nie pojawiają się skutki uboczne inne niż stwierdzone w czasie badań klinicznych. Ważnym jego elementem jest analizowanie zgłoszonych działań niepożądanych.

Co zrobić w przypadku wystąpienia powikłania poszczepiennego?

Jak każdy lek czy procedura medyczna, również szczepienie może powodować niepożądane skutki uboczne. Rodzaje możliwych powikłań podlegających zgłoszeniu określa rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania z 2011 r. Wśród skutków ubocznych szczepień (nop) w rozporządzeniu są wymienione takie jak gorączka powyżej 39 stopni Celsjusza, obrzęk w miejscu po szczepieniu, ale również poważne ośrodkowego układu nerwowego.

W przypadku, gdy po szczepieniu – obowiązkowym lub dobrowolnym – zauważymy u siebie czy swojego dziecka jakiekolwiek niepokojące objawy, należy zawiadomić o tym lekarza, który powinien wypełnić kartę zgłoszenia niepożądanego odczynu poszczepiennego i przesłać go do państwowego powiatowego inspektora sanitarnego właściwego ze względu na miejsce szczepienia.

Skąd wiadomo, które szczepienia są obowiązkowe?

Ze względu na ryzyko związane z rozprzestrzenianiem się chorób zakaźnych, niektóre szczepienia są określone jako obowiązkowe. Dotyczy to np. szczepienia na odrę czy krztusiec u dzieci. Inne szczepienia są dobrowolne, ale zalecane jak np. szczepienia na grypę czy COVID-19. Informacja o tym, które szczepienia są w Polsce obowiązkowe znajduje się w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które jest co pewien czas aktualizowane.

Jakie poniosę konsekwencje, w przypadku niewykonania obowiązkowego szczepienia dziecka?

Jeżeli rodzic uchyla się od przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych u dzieci, wówczas wojewoda może nałożyć na rodzica grzywnę w celu przymuszenia do wykonania ustawowego obowiązku szczepień.

Czy szpital lub lekarz mogą warunkować udzielenie świadczeń zdrowotnych od tego, czy będę zaszczepiony?

Odpowiedź na to pytanie zależy od tego, czy jest mowa o szczepieniu obowiązkowym, czy nieobowiązkowym. Podmiot leczniczy może od pacjenta wymagać poddania się szczepieniom obowiązkowym. Inaczej wygląda sprawa w przypadku szczepień nieobowiązkowych, jak np. szczepienia przeciwko COVID-19. W świetle obecnie obowiązujących przepisów, szpital nie może warunkować wykonania zabiegu czy innej procedury medycznej wcześniejszym zaszczepieniem się pacjenta.

Podstawa prawna:

Prawo farmaceutyczne

Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych

Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania