Kontakty z małoletnim dzieckiem

W przypadku, gdy dojdzie do rozwodu rodziców – lub gdy rodzice nigdy nie będący małżeństwem postanowią o rozstaniu i zamieszkaniu osobno – konieczne jest ustalenie sposobu, w jaki rodzic, który na co dzień nie będzie mieszkał z dzieckiem, będzie mógł się z nim kontaktować oraz częstotliwości takich kontaktów. Ustalenie może być nieformalne – gdy rodzice są w stanie sprawnie się porozumiewać w sprawach dziecka i nie ma między nimi konfliktu – lub sformalizowane i zawarte w orzeczeniu sądu lub ugodzie. W dzisiejszym artykule przedstawię najważniejsze informacje dotyczące kontaktów rodzica z dzieckiem, z którym stale nie zamieszkuje.

Sposoby ustalania kontaktów rodzica z dzieckiem

O sposobie utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez rodzica najczęściej orzeka w wyroku sądu przeprowadzający rozwód rodziców.  lub postanowieniu sąd rejonowy na wniosek jednego z rodziców. Orzekanie o sposobie utrzymywania kontaktów z dzieckiem nie jest obowiązkowe – w trakcie rozwodu sąd może z tego zrezygnować na wniosek obojga rozwodzących się małżonków, którzy są w stanie porozumieć się samodzielnie co do tego, w jaki sposób będą wychowywać swoje wspólne dzieci pomimo życia w rozłączeniu. Rozwodzący się małżonkowie mogą również zawrzeć porozumienie rodzicielskie, w którym ustalą sposób i częstotliwość odbywania kontaktów z dzieckiem, a następnie złożyć je do sądu, który orzeknie o kontaktach zgodnie z ich wolą. W przypadku braku porozumienia rodziców, sąd orzeknie o sposobie utrzymywania kontaktów w oparciu o przeprowadzone dowody, w tym  przesłuchanie rodziców, świadków, a także opinii psychologicznych, mając przede wszystkim na uwadze dobro dziecka.

W przypadku rodziców, którzy nie byli małżeństwem i nie mieszkają razem, jak również w przypadku, gdy w wyroku rozwodowym nie zostały ustalone kontakty z dzieckiem, jednak sytuacja rodziców wymaga ich sformalizowania, możliwe jest ustalenie kontaktów w drodze ugody sądowej lub przez sąd rejonowy na wniosek jednego z rodziców.

Częstotliwość kontaktów

Częstotliwość odbywania kontaktów z dzieckiem zależy od potrzeb dziecka i rodzica oraz obiektywnych możliwości – kontakty muszą być ustalone w taki sposób, żeby faktycznie były wykonywane. Jest to istotne przede wszystkim z perspektywy dobra dziecka, jako że regularność oraz przewidywalność kontaktów buduje istotne dla dziecka poczucie stabilności życiowej i bezpieczeństwa. Najczęściej ustala się, że dziecko będzie spędzało z rodzicem, z którym nie mieszka co drugi weekend, naprzemiennie święta oraz co najmniej tydzień w czasie ferii zimowych i dwa tygodnie w wakacje, przy czym możliwe są wszelkie inne konfiguracje, jakie odpowiadają rodzicom i dzieciom. Przykładowo, można ustalić, że rodzic będzie w określone dni spotykał się z dzieckiem po szkole, zabierał go na treningi czy zajęcia dodatkowe. Kontakty te odbywają się zazwyczaj bez obecności drugiego rodzica oraz poza jego miejscem zamieszkania. Co do zasady w wyroku (czy postanowieniu) sądu orzeka się jedynie o kontaktach odbywanych osobiście, pozostawiając swobodę w zakresie kontaktu telefonicznego czy za pośrednictwem internetu, jednak w uzasadnionych przypadkach – gdy istnieje ryzyko nadużyć lub w przypadku silnego konfliktu rodziców– również te kwestie mogą zostać uregulowane przez sąd.

Zmiana ustaleń dotyczących kontaktów

Raz ustalony sposób odbywania kontaktów z dzieckiem może być zmieniany nawet wielokrotnie, zanim dziecko nie osiągnie pełnoletności, w związku ze zmianą okoliczności – ich częstotliwość może zostać zwiększona lub zmniejszona. Jeżeli rodzic, który ma orzeczone kontakty nie wykonuje ich lub nieprawidłowo sprawuje opiekę nad dzieckiem sąd może orzeczenie o kontaktach uchylić – a w przypadku, gdy rodzic dopuszcza się przemocy wobec dziecka lub naraża dziecko na niebezpieczeństwo, zupełnie ich zakazać. Może również orzec o konieczności wykonywania kontaktów w obecności osób trzecich czy pod nadzorem kuratora. Zmiana sposobu odbywania kontaktów ustalonych przez sąd odbywa się poprzez postanowienie sądu wydawane na wniosek osoby zainteresowanej, po przeprowadzeniu rozprawy.

Niewykonywanie kontaktów

W przypadku niewykonywania kontaktów przez rodzica na rzecz którego kontakty orzeczono – i to zarówno wtedy, gdy tych kontaktów nie wykonuje w ogóle jak i wtedy, gdy np. wywiązuje się z nich jedynie częściowo – sąd najpierw zagrozi rodzicowi obowiązkiem wypłaty na rzecz drugiego rodzica określonej sumy pieniężnej, a jeżeli kontakty nie będą wykonywane nadal, wówczas zobowiąże rodzica do zapłaty tej sumy. Nadto, na wniosek rodzica, pod opieką którego dziecko na co dzień przebywa możliwe jest zmniejszenie wymiaru kontaktów z dzieckiem drugiemu rodzicowi. Brak wykonywania kontaktów z dzieckiem stanowi również podstawę do ograniczenia lub pozbawienia niewykonującego kontaktów rodzica władzy rodzicielskiej – jako że świadczy o tym, że dany rodzic dzieckiem się nie interesuje, a więc nie wypełnia prawidłowo swoich obowiązków.

Utrudnianie kontaktów

Podobnie wygląda sytuacja utrudniania ustalonych kontaktów z dzieckiem przez rodzica, pod opieką którego dziecko na co dzień przebywa. W tym wypadku rodzic, który jest uprawniony do kontaktów, ale nie może ich wykonywać przez zachowanie drugiego rodzica, może złożyć do sądu wniosek o zagrożenie zapłatą określonej sumy pieniężnej, a jeżeli sytuacja nie ulegnie zmianie o zapłatę tej kwoty. Nadto, utrudnianie kontaktów drugiemu rodzicowi może doprowadzić do ograniczenia władzy rodzicielskiej rodzicowi, który kontakty utrudnia, a nawet zmianę przez sąd rodzica, pod którego opieką dziecko będzie na co dzień przebywało. Obecnie polskie prawo nie przewiduje przestępstwa utrudniania kontaktów z dzieckiem.

Podstawa prawna:

Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy 

Kodeks Postępowania Cywilnego