Prawo rodzinne

Rozwód

Zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem, jedynym sposobem uzyskania rozwodu jest wyrok sądu. O ile postępowanie sądowe może kojarzyć się z wieloletnią sprawą, w czasie której przesłuchiwani są liczni świadkowie, sąd zapoznaje się z wieloma dokumentami i wiadomościami, a niekiedy również zasięga opinii biegłych i zespołów ekspertów, w praktyce sprawa rozwodowa może zakończyć się na jednym posiedzeniu sądu. Wiele zależy od stopnia konfliktu między małżonkami, ich dobrej woli, ale również odpowiedniemu przygotowaniu do rozwodu.

Poniżej znajdą Państwo podstawowe informacje dotyczące postępowania rozwodowego.

Jak przygotować się do rozwodu

Zgromadzenie odpowiednich dokumentów

Przede wszystkim do pozwu rozwodowego należy załączyć odpis skrócony aktu małżeństwa, w celu potwierdzenia, że do zawarcia małżeństwa doszło. Odpis można uzyskać w Urzędzie Stanu Cywilnego po złożeniu odpowiedniego wniosku. W przypadku, gdy małżonkowie mają dzieci, do pozwu należy załączyć również odpisy skrócone ich aktów urodzenia.

W przypadku dochodzenia winy drugiego małżonka, konieczne jest zgromadzenie dowodów. Zależnie od rodzaju winy będą to wiadomości, zdjęcia, wyciągi bankowe, billingi, zaświadczenie o udziale w terapii. Jeżeli przyczyną rozwodu jest przemoc małżonka, wówczas do pozwu rozwodowego należy załączyć dokumentację z procedury Niebieskiej Karty – jeśli była zakładana, dokumentację medyczną, nagrania audio i wideo, zaświadczenia od uprawnionych podmiotów.

W trakcie postępowania sądowego małżonek, który chce aby to jemu przyznano opiekę nad wspólnymi dziećmi powinien wykazać, że jest rodzicem pierwszoplanowym – najczęściej zajmował się dziećmi, ma z nimi najsilniejszą więź. W przypadku dochodzenia alimentów na utrzymanie dzieci, należy zgromadzić dowody uzasadniające ich wysokość. Chodzi tutaj o faktury imienne (ewentualnie paragony) czy potwierdzenia przelewów potwierdzające dokonywanie zakupów żywności, leków, ubrań, przyborów szkolnych, opłat za zajęcia pozalekcyjne, wizyty lekarskie i rehabilitacje itp.

Podjęcie decyzji, kogo powołać na świadka

Świadkiem może być każda osoba, która posiada informacje istotne dla sprawy – zna małżonków, odwiedzała ich, małżonkowie jej się zwierzali. Mogą to być zarówno osoby spokrewnione z małżonkami, jak i niespokrewnieni znajomi.

Przed złożeniem pozwu warto odbyć rozmowę z osobami, które chcieliby Państwo zgłosić jako świadków. Rozmowa ze świadkami nie jest konieczna, jednak ze względów praktycznych i strategicznych dobrze jest uzyskać zgodę. Nie każdy chce być świadkiem – brać czynny udział w konflikcie między rozwodzącymi się małżonkami. Dodatkowo osoby najbliższe – rodzice, dzieci, rodzeństwo – mogą odmówić składania zeznań.

Przebieg postępowania rozwodowego

W celu wszczęcia postępowania rozwodowego należy złożyć pozew do sądu okręgowego właściwego miejscowo dla ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków. Pozew należy złożyć wraz z odpisem dla współmałżonka. Wszczęcie postępowania rozwodowego podlega opłacie w wysokości 600 zł, które należy uiścić przed złożeniem pozwu w kasie sądu lub przelewem na rachunek bankowy. W pozwie należy wskazać:

• żądanie rozwiązania małżeństwa przez rozwód;
• czy chcą Państwo, żeby sąd ustalał kto ponosi winę za rozpad małżeństwa, czy też z tego Państwo rezygnują;
• jeżeli mieszkają Państwo ze współmałżonkiem we wspólnym mieszkaniu, o sposobie korzystania z tego mieszkania po rozwodzie;
• jeśli mają Państwo dzieci, o sposobie w jaki chcieliby Państwo aby została uregulowana władza rodzicielska, kontakty z dziećmi oraz wysokość dochodzonych alimentów na utrzymanie dzieci;

W pozwie można wnosić również o:

• zasądzenia alimentów dla siebie od współmałżonka;
• podział majątku wspólnego małżonków;
• wydanie zabezpieczenia roszczeń na czas trwania postępowania,

Sąd orzeka rozwód w przypadku uznania, że doszło do całkowitego i nieodwracalnego rozpadu więzi między małżonkami. W związku z tym w pozwie należy opisać okoliczności rozpadu małżeństwa, a także wyjaśnić, dlaczego w Państwa ocenie nie jest możliwa naprawa związku.

Po otrzymaniu pozwu, sąd dokonuje oceny, czy spełnia on wymogi formalne, a następnie przesyła pozew do drugiego małżonka, który będzie mógł się do niego odnieść, przedstawić swoją wersję wydarzeń oraz zgłosić swoje dowody.

Rozwód z orzekaniem o winie, czy bez orzekania

W trakcie postępowania rozwodowego sąd może orzec, że jeden z małżonków ponosi całą winę za rozpad więzi, może uznać oboje małżonków za winnych lub może w ogóle nie rozpatrywać tej kwestii. W orzecznictwie sądów jako przesłanki uznania winy jednego z małżonków wskazuje się m.in.: przemoc, zdradę, uzależnienie, porzucenie, oziębłość. Wniosek o orzeczenie winy rozpadu małżeństwa można złożyć w pozwie, ale również w każdym momencie postępowania sądowego, aż do wydania przez sąd prawomocnego wyroku. Do momentu wydania wyroku małżonkowie mogą również cofnąć wniosek o orzekanie przez sąd o winie.

Z perspektywy sytuacji prawnej rozwodzących się małżonków, ustalenie winy ma znaczenie jedynie dla możliwości dochodzenia przez wyłącznie niewinnego małżonka alimentów z tytułu istotnego pogorszenia stanu majątku w związku z rozwodem. Nie ma natomiast znaczenia dla ustalenia sposobu podziału majątku wspólnego małżonków czy ustalenia, pod czyją opieką powinny pozostać dzieci po rozwodzie.

Orzekanie lub brak orzekania winy ma natomiast znaczenie dla długości trwania procesu – zazwyczaj to właśnie analiza dowodów związanych z ustaleniem winy, w tym przesłuchania świadków zgłoszonych przez strony jest czynnością zajmującą najwięcej czasu w trakcie procesu sądowego – a tym samym powodująca wydłużenie postępowania. Ponadto sąd nie „stopniuje” winy. W wyroku rozwodowym nie będzie mowy o tym, że jeden z małżonków do rozwodu przyczynił się bardziej, a drugi mniej – jedynie informacja o tym, że sąd uznał oboje małżonków winnych rozpadowi małżeństwa.

To, czy w Państwa przypadku ustalanie winy rozpadu małżeństwa, jak również dochodzenie alimentów jest uzasadnione, pomogę Państwu ustalić w trakcie konsultacji.

W jakich sytuacjach sąd nie orzeknie rozwodu

W niektórych przypadkach, nawet pomimo stwierdzenia trwałego i zupełnego rozpadu więzi małżeńskiej, sąd może rozwodu nie orzec. Dzieje się tak w sytuacji, gdy w ocenie sądu rozwód naruszy dobro małoletnich dzieci stron, albo z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby niezgodne z zasadami współżycia społecznego – np. gdy rozwodu domaga się wyłącznie winny małżonek, a małżonek niewinny na rozwód nie wyraża zgody albo jeden z małżonków jest chory i wymaga opieki.

Jak długo trwa postępowanie rozwodowe

W przypadku zgody małżonków na odstąpienie od orzekania o winy uzyskanie rozwodu jest możliwe w ciągu kilku miesięcy od złożenia pozwu rozwodowego. W przypadkach skomplikowanych, w których małżonkowie żądają ustalenia winy oraz nie potrafią porozumieć się co do sposobu opieki nad wspólnymi dziećmi, postępowanie sądowe w obydwu instancjach może trwać kilka lat.

Skutki rozwodu

• Między małżonkami ustaje wspólnota majątkowa;
• W ciągu trzech miesięcy od rozwodu małżonek, który przyjął nazwisko drugiego przez oświadczenie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego powrócić do poprzedniego nazwiska;
• Małżonkowie tracą prawo do dziedziczenia po sobie w drodze ustawy oraz tracą prawo do zachowku – mogą nadal dziedziczyć jeśli zostaną ustanowieni spadkobiercami w testamencie;
• Każdy z byłych małżonków może wstąpić w nowy związek małżeński.

Po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego, możliwe jest również egzekwowanie zasądzonych alimentów od byłego małżonka w drodze egzekucji komorniczej.