Stwierdzanie śmierci i sekcja zwłok

Ustalenie momentu oraz przyczyny śmierci jest niezwykle istotne z perspektywy prawnej, jako moment, w którym dana osoba traci ochronę prawną i konieczne jest uregulowane wielu jej spraw doczesnych, ale przede wszystkim z perspektywy społecznej. Z tego powodu kwestia stwierdzania zgonu oraz jego przyczyny jest przedmiotem zainteresowania ustawodawcy.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, zgon pacjenta może stwierdzić lekarz lub koroner – o ile został powołany przez starostę. Ta ostatnia sytuacja się w Polsce praktycznie nie zdarza, w związku z czym zgon co do zasady stwierdza lekarz, który jako ostatni leczył pacjenta. A co jeśli takiego lekarza nie ma? Wówczas zgon może stwierdzić lekarz, który został wezwany do nieszczęśliwego wypadku lub nagłego zachorowania, albo lekarz, felczer lub starszy felczer zatrudniony w przychodni rejonowej, na terenie której doszło do zgonu. W tym miejscu trzeba wskazać, że zarówno ustawa jak i rozporządzenie regulujące kwestie stwierdzania zgonu pochodzą z przełomu lat 50 i 60 ubiegłego wieku, w związku z czym nie przystają do obecnych realiów (kto z nas zetknął się z felczerem?) i często powodują poważne problemy, gdy do zgonu dojdzie np. w domu i nie do końca wiadomo, kto powinien do niego przyjechać.

Lekarz powinien stwierdzić zgon na podstawie osobiście dokonanych badań i ustaleń – oznacza to, że nie może on bazować np. na twierdzeniach ratowników czy też osób, które daną osobę znalazły i podejrzewają, że mogła zejść z tego świata, ale powinien co najmniej domniemanego denata obejrzeć i upewnić się osobiście, ze nie żyje, a następnie wystawić kartę zgonu, w której poda przyczynę śmierci. Czasami jest ona oczywista, czasem jednak po samych oględzinach trudno stwierdzić, z jakiego powodu doszło do śmierci danej osoby. Wówczas lekarz powinien zlecić przeprowadzenie sekcji zwłok, a także badań laboratoryjnych, jeśli są konieczne. W przypadku, gdy występuje podejrzenie, że do śmierci doszło w wyniku przestępstwa, sekcje zwłok zleca prokurator, a kartę zgonu wystawia lekarz, który przeprowadził badanie pośmiertne zwłok.

Gdy do śmierci doszło w szpitalu, sekcje zwłok przeprowadza się za każdym razem, gdy zajdzie taka potrzeba. Co do zasady powinno się ją przeprowadzić, gdy do zgonu doszło przed upływem 12 godzin od przyjęcia pacjenta. Natomiast obligatoryjnie powinna być przeprowadzona za każdym razem, gdy istnieje podejrzenie, że do śmierci doszło w wyniku przestępstwa oraz gdy lekarze nie mogą jednoznacznie ustalić przyczyny śmierci.

W praktyce, wygląda to w ten sposób, że za każdym razem, gdy doszło do zgonu pacjenta w szpitalu, lekarze mogą przeprowadzić sekcję zwłok, żeby upewnić się co do przyczyny jego śmierci, chyba że rodzina pacjenta wyrazi sprzeciw na piśmie lub gdy sam pacjent jeszcze za życia zaznaczył, że nie chce być poddany sekcji zwłok. Bardzo często zdarza się, że po śmierci pacjenta, lekarze udają się do jego bliskich przedkładając im gotowy formularz, na wypadek gdyby nie chcieli przeprowadzenia sekcji zwłok. Przy czym, należy podkreślić, że pomimo sprzeciwu rodziny, czy samego pacjenta, sekcję należy wykonać za każdym razem, gdy istnieje podejrzenie, że doszło do popełnienia przestępstwa, albo nie można jednoznacznie ustalić przyczyny zgonu.

Pojawia się pytanie – czy w takim razie, w przypadku śmierci naszej osoby bliskiej i nie zachodzi żadna z dwóch przywołanych przeze mnie okoliczności żądać odstąpienia od przeprowadzenia sekcji, czy też domagać się jej przeprowadzenia? Moim zdaniem lepiej jest jednak sekcje wykonać. Przede wszystkim, czasem w wyniku sekcji okazuje się, że przyczyna śmierci konkretnego pacjenta była inna, niż ta podejrzewana przez lekarza stwierdzającego zgon. Poza tym, w przypadku gdy mamy wątpliwości co do przebiegu leczenia naszej osoby bliskiej, wówczas wyniki sekcji zwłok mogą być bardzo istotnym dowodem na potwierdzenie naszych przypuszczeń. Jeżeli jej nie przeprowadzimy, wówczas podważenie przyczyny śmierci podanej w karcie zgonu np. na etapie postępowania sądowego, może być bardzo trudne.

Zainteresował Cię artykuł lub masz dodatkowe pytania? Napisz do nas!

Podstawa prawna:

Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty

Ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych

Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie stwierdzenia zgonu i jego przyczyny