Prawa kobiet w ciąży

W jednym z wcześniejszych wpisów poruszyłam temat praw kobiety w czasie porodu  tutaj. Tym razem nieco się cofnę i przybliżę kwestię praw kobiet w ciąży – zarówno przysługującym jej jako pacjentce, jak i pracowniczce.

Prawo do świadczeń zdrowotnych dla kobiet w ciąży

Zgodnie z obowiązującymi przepisami kobieta w ciąży ma prawo do uzyskania świadczeń zdrowotnych finansowanych przez NFZ nawet jeżeli nie jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym. Wystarczy, że mieszka na terenie polski i posiada polskie obywatelstwo lub nie posiada obywatelstwa, ale legalnie przebywa na terenie polski. W celu skorzystania z prawa do świadczeń zdrowotnych w związku z ciążą konieczny jest dowód tożsamości lub dokument poświadczający legalność pobytu oraz zaświadczenie od lekarza o stwierdzeniu ciąży.

Prawo do bezpłatnych leków dla kobiet w ciąży

Kobieta w potwierdzonej ciąży ma prawo do uzyskania bezpłatnych leków oraz wyrobów medycznych. Wśród nich znajdują się m.in. insuliny, leki przeciwzakrzepowe, przeciwpadaczkowe, leki na astmę, nadciśnienie czy choroby tarczycy, a także szczepienia ochronne. Lista leków refundowanych jest ogłaszana przez ministra zdrowia i regularnie aktualizowana – obecnie obejmuje ok. 400 pozycji. Listę można znaleźć na stronie ministerstwa  tutaj. 

Prawo do uzyskania świadczenia poza kolejnością

Co do zasady świadczenia zdrowotne realizowana w ramach kontraktu z NFZ udzielane są zgodnie z ustaloną kolejką przyjęć. Ustawodawca wprowadził jednak wyjątek zgodnie z którym kobiety w ciąży mają prawo do przyjęcia poza kolejnością wynikającą z listy oczekujących. Kobieta w ciąży powinna otrzymać oczekiwanie świadczenie zdrowotne w dniu jej zgłoszenia do podmiotu leczniczego (szpitala, przychodni itp.), a jeśli to nie jest możliwe, wówczas w innym terminie, przy czym świadczenia z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej nie może być udzielone w terminie późniejszym niż w ciągu 7 dni roboczych od dnia zgłoszenia. Takim świadczeniem ambulatoryjnym może być np. pomoc psychologiczna, w przypadku gdy kobieta w ciąży odczuwa silny stres, lęk, obniżenie nastroju czy inne objawy mogące świadczyć np. o depresji.

Prawo do badań prenatalnych

Świadczenia, które przysługują kobiecie w trakcie ciąży reguluje rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej. Zgodnie z jego treścią kobiecie w ciąży przysługuje – poza badaniem podmiotowym i przedmiotowym m.in.:

• Cztery badania USG – pierwsze między 11 a 14 tygodniem ciąży, drugie między 18 a 22 tygodniem ciąży, trzecie między 27 a 32 tygodniem ciąży i czwarte niezwłocznie po 40 tygodniu ciąży.
• Morfologia krwi i badanie ogóle moczu do 10 tygodnia ciąży, a następnie regularnie przez cały okres ciąży;
• Badania laboratoryjne krwi wraz ze stężeniem glukozy i oznaczeniem TSH, ustalenie grupy krwi kobiety, jeśli nie jest znana, cytologia, jeśli nie była robiona w ciągu 6 miesięcy przed stwierdzeniem ciąży, a także badania pod kątem chorób wirusowych – HIV, HCV różyczki a także toksoplazmozy oraz kiły– to wszystko powinno być wykonane do 10 tygodnia ciąży lub w chwili pierwszego zgłoszenia do lekarza pacjentki;
• Badanie stężenia glukozy we krwi na czczo i po podaniu glukozy miedzy 21 a 26 tygodniem ciąży;
• Badanie przeciwciał anty-D u kobiet Rh(-)
• Ponowne badanie HIV, badanie antygenu HBs, a także posiew z pochwy i odbytu w kierunku paciorkowców.

Dodatkowo kobieta ma prawo do badań położniczych, oceny ryzyka ciążowego, oceny wymiarów miednicy oraz badania czynności serca płodu, a także ustalenia planu porodu. Ponadto powinna zostać pouczona przez osobę prowadzącą ciążę – może to być zarówno lekarz jak i położna – co do zdrowego stylu życia, postępowania w czasie ciąży oraz uzyskać informacje o możliwości wykonania badań w kierunku chorób uwarunkowanych genetycznie.

Prawo  do prowadzenia ciąży przez położną

Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że nie tylko lekarz położnik może prowadzić ciążę, ale od niedawna również mogą to robić położne posiadające odpowiednie kwalifikacje. Taka możliwość jest ograniczona do ciąży, które przebiegają prawidłowo, w związku z tym gdyby w trakcie ciąży pojawiły się komplikacje, wówczas opiekę nad ciążą powinien przejąć lekarz. Ponadto, w trakcie prowadzenia ciąży przez położną obowiązkowe jest odbycie przez kobietę w ciąży co najmniej trzech konsultacji lekarskich – pierwszej przed 10 tygodniem ciąży lub po pierwszym zgłoszeniu się pacjentki, drugiej między 24 a 26 tygodniem ciąży, a trzeciej między 38 a 39 tygodniem ciąży. Poza tym prowadzenie ciąży przez położną nie różni się od prowadzenia ciąży przez lekarza – pacjentka ma taką samą liczbę wizyt, wykonuje te same badania.

Prawo do obecności osoby bliskiej

Prawo to dotyczy zarówno wizyt u położnika czy położnej, ale również badań. Personel medyczny może sprzeciwić się obecności osoby bliskiej w przypadku zagrożenia epidemiologicznego lub zagrożenia dla zdrowia pacjentki. Przy czym każdą sytuację „wyproszenia” osoby bliskiej wbrew woli pacjentki należy odnotować w dokumentacji medycznej.

Osobą bliską, która ma prawo przebywać z pacjentką o ile pacjentka sobie tego życzy może być każda osoba wskazana przez pacjentkę – mąż, siostra, matka, ojciec, osoba wspólnie zamieszkująca czy np. przyjaciółka albo partner czy partnerka. Personel medyczny nie ma prawa ani możliwości kontrolowania kim dla pacjenta jest osoba, którą wskazał jako osobę bliską i której obecności się domaga.

Ochrona przed zwolnieniem z pracy kobiet w ciąży

Przede wszystkim kobieta w ciąży jest chroniona przed rozwiązaniem stosunku pracy w tym szczególnym okresie. Umowa o pracę, która została zawarta na czas określony albo na okres próbny przekraczający miesiąc ulega przedłużeniu do dnia porodu. Dotyczy to umów, które uległyby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży. Wyjątkiem od tej zasady są umowy o pracę zawarte na czas określony lub na zastępstwo – w wypadkach tych umówi kobiety w ciąży nie są chronione.

Pracodawca może rozwiązać umowę z kobietą w ciąży jedynie z powodu ciężkich naruszeń obowiązków pracowniczych – np. wyniesienia poufnych informacji. Może również rozwiązać umowę z kobietą o ile ona sama się na to zgodzi.

Uprzywilejowane warunki pracy kobiet w ciąży

Kobieta w ciąży, która zgłosi ciążę pracodawcy ma prawo do 10 minut przerwy po każdych 50 minutach pracy siedzącej przed monitorem. Przerwy są wliczane do czasu pracy. Dodatkowo praca na stanowiskach z monitorami ekranowymi nie powinna w łącznym czasie przekroczyć 8 godzin na dobę. Kobiety w ciąży nie mogą ponadto wykonywać prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia. Dotyczy to np. podnoszenia i przenoszenia ciężarów o masie ponad 3 kg, praca stwarzająca ryzyko zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B, wirusem ospy wietrznej i półpaśca, różyczki, wirusem HIV, cytomegalii, pałeczką listeriozy oraz toksoplazmozą. W przypadku pracy zmianowej, kobieta powinna mieć możliwość pracy poza porą nocną.

Możliwość odbywania badań lekarskich związanych z ciąża w czasie pracy

Kobieta w ciąży, o której poinformuje swojego pracodawcę ma również prawo do wyjścia z pracy w celu odbycia badań lekarskich w związku z ciążą, jeżeli badania te nie mogą być przeprowadzone poza godzinami pracy. Za czas nieobecności w pracy w związku z badaniami, kobieta zachowuje prawo do wynagrodzenia. Badania te muszą być zlecone przez lekarza prowadzącego ciąże, w związku z czym to uprawnienie nie dotyczy badań dodatkowych, które kobieta wykonuje z własnej inicjatywy.

W przypadku dodatkowych pytań zapraszam do kontaktu!

Podstawa prawna:

ustawa o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych

ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta

rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 sierpnia 2018 r., w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej

Kodeks Pracy